Bitwa pod Konstantynowem

Wstęp

Bitwa pod Konstantynowem, która miała miejsce w dniach 26-28 lipca 1648 roku, stanowiła jedno z kluczowych starć podczas powstania Chmielnickiego. Wydarzenie to miało miejsce w kontekście szerszego konfliktu, który wybuchł na Ukrainie i wpłynął na układ sił w regionie. W obliczu zbliżającej się armii kozackiej, polskie dowództwo, dowodzone przez Jeremiego Wiśniowieckiego i Janusza Tyszkiewicza, musiało stawić czoła potężnemu przeciwnikowi, którego liczebność sięgała około 60 tysięcy żołnierzy. Bitwa ta nie tylko ujawniła umiejętności dowódcze Wiśniowieckiego, ale także zarysowała przyszłe losy konfliktu między Polską a Kozakami.

Pole bitwy

Miasto Konstantynów znajduje się przy ujściu rzeki Ikopot do Słuczy. Rzeka Słucz otaczała miasto od południa, a na północy znajdowała się mniejsza rzeka Szychówka. Teren przed miastem był płaski, co zostało uznane przez dowództwo polskie za dogodne miejsce do prowadzenia działań kawaleryjskich. Wzniesienia po obu brzegach rzeki Słucz mogły skutecznie ukryć oboz kozacki przed polskimi wojskami. W pobliżu znajdował się również bród, co miało istotne znaczenie dla planów obu stron.

Początek konfliktu

W momencie, gdy wojska polskie znajdowały się pod Konstantynowem, Jeremi Wiśniowiecki otrzymał informację o zdobyciu Połonnego przez armię Maksyma Krzywonosa. Polskie siły składały się z oddziałów Samuela Osińskiego oraz Krzysztofa Koryckiego, co razem dawało około 2400 żołnierzy. W dniu 25 lipca zaczęto dostrzegać oznaki zbliżającego się ataku ze strony Kozaków. Po zebraniu informacji o ich ruchach, Wojsko Polskie postanowiło obsadzić Konstantynów piechotą i przygotować jazdę do działania.

Przebieg pierwszej bitwy

26 lipca, po przybyciu wszystkich sił polskich na pole bitwy, Jeremi Wiśniowiecki zdecydował się na zajęcie Konstantynowa i utworzenie obozu nad rzeką Szychówką. Przeciwnik nie kazał długo na siebie czekać i szybko zajął pozycje na prawym brzegu Słuczy. Wojska polskie ustawiły się w tradycyjny sposób: jazda Koryckiego i Tyszkiewicza zajęła prawe skrzydło, a Wiśniowiecki wraz ze swoją jazdą znalazł się na lewym skrzydle. W centrum zgromadzono piechotę oraz artylerię.

Po krótkich utarczkach harcowników polskich oraz pierwszym ataku kozackim pod wodzą Iwana Hiry, armia kozacka zaczęła wypierać Polaków za rzekę. Dzięki determinacji Osińskiego oraz jego muszkieterów udało się jednak zatrzymać napór Kozaków. Ostatecznie tego dnia wojska kozackie poniosły znaczne straty – od 2000 do 3000 żołnierzy.

Przerwa w działaniach

Następnego dnia doszło do przerwy w działaniach wojennych, co było spowodowane informacjami o zbliżających się posiłkach dla armii Chmielnickiego. Wojsko polskie podjęło decyzję o wycofaniu się w bezpieczniejsze miejsce. Wieczorem Krzywonos otrzymał dodatkowe siły i postanowił przekroczyć Słucz, aby zaskoczyć Polaków z flanki.

Polacy postanowili w tym czasie zabezpieczyć swój odwrót. Nocą 28 lipca wysłano tabory oraz piechotę Suchodolskiego w kierunku Kolczyna, podczas gdy jazda miała osłaniać ten ruch. Z kolei tabor kozacki ruszył w kierunku obozu polskiego i nad ranem pojawił się nad rzeką.

Druga bitwa

Kiedy Polacy wycofali się na odległość dwóch mil od Konstantynowa, Kozacy przystąpili do natarcia. Początkowo broniła brodu kompania piechoty dowodzona przez Osińskiego, jednak ich opór został szybko złamany przez atak Kozaków. W odpowiedzi na to Wiśniowiecki zdecydował o wykorzystaniu kawalerii do szarży na przeprawiające się siły wroga.

Po serii ataków polska jazda zdołała wyprzeć Kozaków za rzekę i zdobyć część ich dział oraz hakownic. Mimo poniesienia znacznych strat przez Kozaków – szacowanych na 10-15 tysięcy żołnierzy – Polacy nie byli w stanie zdobyć taboru kozackiego z powodu przewagi liczebnej przeciwnika oraz braku piechoty na polskich pozycjach.

Po bitwie

Ostatecznie bitwa pod Konstantynowem zakończyła się strategicznym sukcesem Kozaków, którzy zajęli miasto po wycofaniu się wojsk polskich. Straty po stronie polskiej wyniosły jedynie 200-300 żołnierzy. Jednakże mimo porażki strategicznej dla Polski, bitwa ta ujawniła zdolności dowódcze Jeremiego Wiśniowieckiego i pokazała determinację polskiego wojska w walce przeciwko liczniejszemu przeciwnikowi.

Z punktu widzenia szerokiego kontekstu powstania Chmielnickiego bitwa ta nie zatrzymała marszu Kozaków ku Wołyniowi i Podolowi oraz nie wpłynęła na tempo rozwoju konfliktu. Choć armia Chmielnickiego kontynuowała swoje postępy po bitwie, straty poniesione przez Kozaków były znaczące i mogły mieć negatywne konsekwencje dla ich dalszych działań.

Zakończenie

Bitwa pod Konstantynowem pozostaje ważnym wydarzeniem w historii Polski oraz Ukrainy, ilustrującym skomplikowane relacje między Polakami

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).